IX Podlaska Ukraińska Konferencja Naukowa. „Etnos ukraiński Podlasia wobec wyzwań XXI wieku”

W dniach 14-15 listopada w Bielsku Podlaskim odbędzie się IX Podlaska Ukraińska Konferencja Naukowa „Etnos ukraiński Podlasia wobec wyzwań XXI wieku” (w 20. rocznicę uchwalenia ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym).

Podlaskie Ukraińskie Konferencje Naukowe zostały zapoczątkowane w 2017 r. i od tego czasu odbywają się jesienią każdego roku. Ich celem jest intensyfikacja badań nad kulturą, językiem, historią i współczesnością etnosu ukraińskiego Podlasia, a także stworzenie miejsca dla prezentacji i popularyzacji wyników badań naukowych dotyczących regionu. Systematyczne badania tej problematyki mają kluczowe znaczenie dla poznania i zachowania ukraińskiego dziedzictwa Podlasia oraz kształtowania tożsamości jego mieszkańców. Niezbędne do tego są również integracja i rozwój ukraińskiego środowiska naukowego Podlasia oraz rozwijanie jego kontaktów z badaczami z różnych ośrodków naukowych Polski, Ukrainy, Białorusi i innych krajów.

Centralnym tematem IX Podlaskiej Ukraińskiej Konferencji Naukowej będzie funkcjonowanie etnosu ukraińskiego Podlasia w pierwszej ćwierci XXI wieku. Sytuacja ukraińskojęzycznej ludności regionu i jej potomków w realiach początku trzeciego tysiąclecia została przedstawiona w różnorodnej perspektywie. Jednym z centralnych tematów konferencji będzie język ukraiński Podlasia – jego stan i próby redefinicji klasyfikacji językowej. Oddzielna sesja poświęcona zostanie problematyce bogatej ukraińskojęzycznej literaturze Podlasia. Ważnym elementem konferencji będzie prezentacja różnych inicjatyw życia społeczności ukraińskiej Podlasia w pierwszej ćwierci XXI wieku. Rok 2025 jest rokiem jubileuszy 30-lecia ukraińskich programów telewizyjnych na Podlasiu oraz 30 lat działalności Ukraińskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Ranok”, co również znajdzie odzwierciedlenie w programie konferencji.

Zawsze na konferencji jest miejsce na prezentację wyników badań historii i kultury Podlasia i sąsiednich regionów, w tym roku tematyka będzie szczególnie różnorodna. Ważnym wymiarem tożsamości i życia mieszkańców Podlasia jest Prawosławie, naturalnym więc jest, że dziejom Kościoła prawosławnego poświęcona będzie specjalna sesja. Podlaska Ukraińska Konferencja Naukowa ma charakter interdyscyplinarny i jest miejscem prezentacji wyników badań środowiska naukowego Podlasia z różnych dziedzin nauki. W tym roku będą na konferencji reprezentowane także takie dyscypliny jak matematyka, filozofia, folklorystyka, historia Kościoła, socjologia.

Szczególny kontekst dla tegorocznej konferencji wprowadza 20. rocznica uchwalenia w Polsce ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, którą obchodzimy w tym roku. Właśnie ten akt prawny stał się pierwszą w historii państwa polskiego odrębną ustawą, która kompleksowo reguluje prawa mniejszości narodowych w RP. Wybitni badacze z różnych ośrodków naukowych przybliżą różne aspekty sytuacji mniejszości narodowych w Polsce na tle europejskim. Odbędzie się również debata „Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce w 20-lecie ustawy o mniejszościach – co dalej?” z udziałem wiceministra nauki i szkolnictwa wyższego, doradcy Marszałka Sejmu RP ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych, pełnomocników wojewodów ds. mniejszości narodowych i etnicznych, współprzewodniczącego i członków Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych.

Organizatorzy pragną, aby konferencja miała charakter podsumowujący, diagnozowała sytuację etnosu ukraińskiego Podlasia w ciągu ostatniego ćwierćwiecza, a także jego odpowiedzi na nowe wyzwania XXI w. Jednocześnie konferencja będzie znakomitą okazją do szerszej refleksji nad znaczeniem, skutkami, ale także niedoskonałościami ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, która kształtuje sytuację i funkcjonowanie wszystkich mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce, w tym także etnosu ukraińskiego Podlasia.

Obrady konferencji toczyć się będą podczas siedmiu sesji: „Życie ukraińskie na Podlasiu w pierwszej ćwierci XXI wieku”, „Język ukraiński Podlasia – stan i próby redefinicji klasyfikacji językowej”, „Z badań środowiska naukowego Podlasia”, „Mniejszości narodowe w Polsce na tle europejskim”, „Historia i kultura Podlasia oraz sąsiednich regionów”, „Z dziejów Kościoła prawosławnego” i „Ukraińskojęzyczna literatura Podlasia”.

Odbędzie się też szereg innych wydarzeń: debata „Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce w 20-lecie ustawy o mniejszościach – co dalej?”, otwarcie wystawy „Wydawnictwa ukraińskiego środowiska Podlasia pierwszej ćwierci XXI wieku”, otwarcie wystawy „Ukraiński Zespół Pieśni i Tańca Ranok (1995-2025)”, prezentacja „Słownika gwar ukraińskich Podlasia” profesora Hryhorija Arkuszyna z okazji 30-lecia jego badań naukowych na Podlasiu, prezentacja książki Jurija Hawryluka „Kraina horodyszcz i cyrylicy. Szkice z dziejów Podlaszan” (Bielsk Podlaski 2025), prezentacja laureatek Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2025 rok: Ireny Wiszenko i Elżbiety Nielipińskiej, benefis „30 lat ukraińskich programów telewizyjnych na Podlasiu (1995-2025)” i koncert Zespołu Śpiewaczego „Dobryna”.

Organizatorem konferencji jest Podlaski Instytut Naukowy. Współorganizatorami są: Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Komisja Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych Polskiej Akademii Nauk Oddział w Lublinie, Związek Ukraińców Podlasia, Miejska Biblioteka Publiczna w Bielsku Podlaskim.

Patronat honorowy objęli: Burmistrz Miasta Bielsk Podlaski, Burmistrz Miasta Hajnówka, Burmistrz Miasta Siemiatycze, Burmistrz Kleszczel, Wójt Gminy Bielsk Podlaski, Wójt Gminy Czyże, zaś patronat medialny: Ukraińskie Pismo Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”, Telewizja Polska Białystok, Polskie Radio Białystok, portal internetowy bielsk.eu, „Nowy Kurier”.

Konferencja odbywa się dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Rzeczypospolitej Polskiej, jest współfinansowana ze środków Województwa Podlaskiego, odbywa się dzięki wsparciu osób prywatnych oraz przy wsparciu Miasta Bielsk Podlaski, Burmistrza Miasta Hajnówka, Burmistrza Miasta Siemiatycze, Wójta Gminy Bielsk Podlaski.

Sponsorzy: Polska Sieć Sklepów „Arhelan”, Fundacja Arhelan – Społecznie Odpowiedzialni, Agencja Wydawnicza „Ekopress”, J.W. Zakład Transportowy.

Konferencja będzie przeprowadzona w formacie hybrydowym, tzn. odbywać się będą obrady stacjonarne w Bielsku Podlaskim (Miejska Biblioteka Publiczna, ul. Kazimierzowska 14), zaś część referentów wystąpi online.

Transmisja online konferencji będzie prowadzona na profilach Podlaskiego Instytutu Naukowego na Facebooku (pninstytut) oraz w YouTube (Podlaski Instytut Naukowy).

Informacje o konferencji (w tym szczegółowy program) są dostępne na stronie internetowej Podlaskiego Instytutu Naukowego, w zakładce poświęconej konferencji:

https://www.pninstytut.org/pl/pukn/ix-pukn/program-szczegolowy/

W sieci Facebook zostało utworzone wydarzenie o konferencji:

https://www.facebook.com/events/1314597463268156

Dodatkowe informacje o konferencji

mail: [email protected], tel. 664187538

Miejsce obrad konferencji: Miejska Biblioteka Publiczna w Bielsku Podlaskim, ul. Kazimierzowska 14

Program szczegółowy:

14.11.2025 (piątek)

9.00-9.30 uroczyste otwarcie konferencji

9.30-11.30 debata „Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce w 20-lecie ustawy o mniejszościach – co dalej?”

11.45-12.00 otwarcie wystawy „Wydawnictwa ukraińskiego środowiska Podlasia pierwszej ćwierci XXI wieku”

12.00-14.00 sesja I „Życie ukraińskie na Podlasiu w pierwszej ćwierci XXI wieku”

14.00-14.10 otwarcie wystawy „Ukraiński Zespół Pieśni i Tańca Ranok (1995-2025)”

15.00-15.20 prezentacja „Słownika gwar ukraińskich Podlasia” profesora Hryhorija Arkuszyna z okazji 30-lecia jego badań naukowych na Podlasiu

15.20-17.20 sesja II „Język ukraiński Podlasia – stan i próby redefinicji klasyfikacji językowej”

17.30-17.45 prezentacja książki Jurija Hawryluka Kraina horodyszcz i cyrylicy. Szkice z dziejów Podlaszan (Bielsk Podlaski 2025)

17.45-19.45 sesja III „Z badań środowiska naukowego Podlasia”

19.45-20.00 prezentacja laureatek Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2025 rok: Ireny Wiszenko i Elżbiety Nielipińskiej

15.11.2025 (sobota)

9.00-10.20 sesja IV „Mniejszości narodowe w Polsce na tle europejskim”

10.30-11.50 sesja V „Historia i kultura Podlasia oraz sąsiednich regionów”

12.00 -13.40 sesja VІ „Z dziejów Kościoła prawosławnego”

14.10-14.50 benefis „30 lat ukraińskich programów telewizyjnych na Podlasiu (1995-2025)”

14.50-16.20 sesja VII „Ukraińskojęzyczna literatura Podlasia”

16.20-16.30 uroczyste zakończenie konferencji

16.30-17.00 koncert Zespołu Śpiewaczego „Dobryna”