Podróż w czasie

W niedzielę 12 października w budynku szkoły w Kobyli po raz pierwszy od 20 lat zabrzmiał szkolny dzwonek! Obecni byli nauczyciele i uczniowie sprzed wielu lat, nawet sześćdziesięciu! Mimo upływu czasu rozpoznawali się, przypominali sobie zdarzenia, które - wydawałoby się - zostały już zapomniane.

Historia szkoły

Okazją do spotkania stało się otwarcie Mimimuzeum Wsi Kobyla, w którym pierwszą wystawą tematyczną jest historia szkoły. Historia niezwyczajna. Drewniany budynek wybudowano w 1931 roku. Duży wkład finansowy wnieśli wówczas mieszkańcy wsi, którzy skorzystali z kredytu w Kasie Stelczyka, mozolnie spłacanego w następnych latach. Dzieci również miały swój udział w budowie - jeszcze latem udeptywały bosymi stopami glinę zmieszaną z sieczką, by można było ocieplić sufit.

Przerwa w nauce zdarzyła się w czasie II wojny światowej po wkroczeniu Niemców. Ale trwała tylko do lata 1944 roku, bo już we wrześniu uczniowie znaleźli się w szkole pod czujnym okiem Jana Stachela, przedwojennego kierownika szkoły. Następnym kierownikiem był Wincenty Dudko. Fotografia z 1956 roku umożliwiła przedstawienie Go oraz dwu nauczycielek i grupki uczniów na deskalu autorstwa Arkadiusza Andrejkowa. Deskal można podziwiać ze szkolnego podwórka, bo znajduje się na dużej drewnianej ścianie po drugiej stronie drogi.

Dalsze losy szkoły toczyły się zgodnie z losami polskiej oświaty. W 1999 roku w Kobyli zostały jedynie młodsze klasy. Starsze dowożono do szkoły zbiorczej w Perlejewie. Tak było do 2005 roku, kiedy szkołę zamknięto.

Uczniów już tu nie było. Został budynek. W czasie "wygaszania" szkoły - niedoinwestowany, smutny. Mieszkańcy ponownie, jak w 1931 roku, wykazali się inicjatywą i częściowo wyremontowali budynek. W 2019 roku staraniem Gminy Perlejewo budynek został gruntownie wyremontowany. Mieści Klub Senior+ oraz siedzibę Stowarzyszenia Kobyla 560. To właśnie w tej siedzibie otworzono minimuzeum wsi.

Otwarcie minimuzeum

Gości było tak wielu, że uroczystość zajęła także gościnny Klub Senior+. To tam, przy kawie i słodkościach, nauczyciele i uczniowie dzielili się wspomnieniami ze szkolnych lat. Rozpoznawali się po latach koledzy ze szkolnej ławy. Wzruszające były rozmowy siedemdziesięcioletnich obecnie uczniów z Panią Wandą Prywatą (Półtorak), kierownikiem szkoły w latach 1961 - 1966.

Z zainteresowaniem oglądano stare szkolne ławeczki, książki, plansze, mapy oraz dokumenty i zdjęcia udostępnione przez mieszkańców Kobyli i okolicznych wsi, kroniki drużyny harcerskiej prowadzonej przez Panią Zofię Jurek (przedstawia Ją jeden z deskali w Kruzach). Pani Teresa Gawryś podarowała kronikę drużyny zuchowej, którą prowadziła, pracując z uczniami w Kobyli.

Wystawa fotograficzna

Wydarzeniu towarzyszyła wystawa fotografii, wykonanych w technice mokrego kolodionu przez białostostockiego fotografika, Andrzeja Górskiego. Artysta wykonał portrety mieszkańców i gości wsi Kruzy, w tym najstarszej mieszkanki - Pani Krystyny Bojar.

Fotografie przedstawiają "zwykłych-niezwykłych" mieszkańców, którzy związani są z Kruzami od pokoleń lub niedawna, często pozują z wybranym atrybutem z przeszłości - kołowrotkiem po babci, starym monidłem dziadków, portretem prababci, który pełni funkcję "łącznika" między teraźniejszością a przeszłością. Portrety nawiązują do rodzinnych korzeni. Przedstawiają współczesnych mieszkańców z cząstką świata, którego już nie ma...

Jak to się zaczęło?

Minimuzeum Wsi Kobyla jest efektem połączenia pasji archiwistycznej i szacunku do przeszłości oraz wielomiesięcznych spotkań z mieszkańcami Kobyli i okolicznych wsi, które w ramach projektu "Retrospekcje - tu było, tu się zmieniło..." (EtnoPolska. Edycja 2025) realizowało Stowarzyszenie Klangor z Kruzów we współpracy ze Stowarzyszeniem Kobyla 560. Projekt został dofinansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Narodowe Centrum Kultury.

Projekt "Retrospekcje..." miał na celu zaangażowanie mieszkańców w wielopokoleniowe działania, utrwalenie lokalnej historii i kultury materialnej, międzypokoleniowy przekaz doświadczeń i wiedzy, twórcze wykorzystanie dziedzictwa kulturowego i utrwalenie go we współczesnej formie, wzmocnienie lokalnych więzi społecznych poprzez aktywne zaangażowanie mieszkańców.

W ramach projektu odbyły się warsztaty dla mieszkańców gminy Perlejewo: archiwistyczne - prowadzone przez Ewę Sulejczak z Kobyli, rzeźbiarskie w glinie i drewnie prowadzone przez Tadeusza Krzywickiego z Grannego, tkackie prowadzone przez Ewelinę Miszkiewicz z Kruzów, retrokuchni wg przepisów naszych prababć prowadzone przez Beatę Pietranik z Kruzów, retrozabawy prowadzone przez Julię Pietranik z Kruzów, fotograficzne z cyjanotypii i kolodionowe prowadzone przez Andrzeja Górskiego z Białegostoku (którego korzenie rodzinne wywodzą się z gminy Perlejewo!).

Z przebiegu realizacji działań powstał reportaż dokumentujący efekty działań uczestników, który udostępniony jest na kanale You Tube Stowarzyszenia Klangor /kod QR/

Jako podsumowanie projektu pomiędzy wsiami Kobyla - Kruzy - Granne powstał lokalny kulturowy szlak wsi nadbużańskich - szlak deskali.

Podkreślić należy, że Stowarzysznie Klangor po raz drugi zostało beneficjentem programu EtnoPolska (poprzednio w 2024r.!)

Podziękowania

Stowarzyszenia Klangor oraz Kobyla 560 są niezmiernie wdzięczne mieszkańcom Kobyli i okolicznych wsi za udział w projekcie i przyczynienie się do wspólnego utworzenia Minimuzeum Wsi Kobyla.

Serdeczne podziękowania składamy Klubowi Senior+ z Kobyli za użyczenie swojej przestrzeni na poczęstunek i spotkanie z gośćmi oraz udział w wydarzeniu.

Dziękujemy serdecznie osobom zaangażowanym w przygotowanie wystawy oraz wszystkim gościom przybyłym na otwarcie minimuzeum!

Minimuzeum Wsi Kobyla (nr 4) będzie czynne: w środy w godz. 10-13 oraz w sobotę 25 października w godz. 11 - 15; w sobotę i niedzielę 1 i 2 listopada w godz. 11 - 15; w sobotę i niedzielę 15 i 16 listopada w godz. 11 - 15. Poza tymi terminami prosimy umawiać się, wysyłając SMS na nr 608 620 139

Ewa Sulejczak, Ewelina Miszkiewicz, fot.: Marek Petruczynik, Malwina Zieleniewska